Een levensverzekering kan uitkeren bij overlijden van de verzekerde, al dan niet voor een bepaalde datum of juist bij in leven zijn van de verzekerde op een bepaalde datum. Een levensverzekering kan ook een mengvorm van beide zijn, er wordt dan zowel uitgekeerd bij in leven zijn als bij eerder overlijden. Tot slot kan een levensverzekering een periodieke uitkering geven zolang de verzekerde in leven is of juist vanaf het moment dat de verzekerde komt te overlijden.
Schuldaflossing
Een levensverzekering wordt vaak afgesloten als onderdeel van een levenhypotheek. De verzekering wordt dan aangewend om op de einddatum van de hypotheek de schuld in één keer af te lossen. In principe kan een dergelijke constructie bij elke lening worden aangegaan.
De verzorging van de nabestaanden te garanderen
Doorgaans zijn dit overlijdensrisicoverzekeringen. Dergelijke verzekeringen keren bij het overlijden van de verzekerde een vast bedrag uit, waardoor de verzorging nabestaanden enigszins gegarandeerd wordt.
Een inkomen voor de oude dag te garanderen
Een levensverzekering wordt vaak afgesloten als aanvulling op de AOW. Er is dan vaak sprake van een pensioen of een lijfrenteverzekering, maar in principe is elke verzekeringsvorm die uitkeert bij in leven zijn geschikt.
Sparen voor toekomstige lasten
Een goed voorbeeld is de studie van kinderen. Er is dan sprake van een studieverzekering. Een studieverzekering wordt vaak vlak na de geboorte van het kind afgesloten, en keert bijvoorbeeld uit op de 18e verjaardag.
Bij indeling naar sector wordt de volgende onderverdeling gemaakt:
- Individuele verzekeringen;
- Volksverzekeringen;
- Collectieve verzekeringen;
- Spaarkassen.
Individuele verzekeringen
Verzekeringen die per stuk gesloten worden en geen onderling verband hebben.
Volksverzekeringen
Volksverzekeringen zijn de echte volksverzekeringen, zoals bekend uit de sociale zekerheid. Daarnaast wordt de uitvaartverzekering van oudsher als volksverzekering gezien.
Collectieve verzekeringen
Collectieve verzekeringen zijn bijvoorbeeld pensioenen. Er is dan één ‘moederpolis’ (het mantelcontract) waaraan de diverse individuele contracten hangen.
Collectieve verzekeringen vallen buiten dit artikel.
Spaarkassen
Bij een spaarkas stortten de deelnemers een bepaald bedrag in de kas. Bij overlijden wordt niks uitgekeerd. Op de vooraf afgesproken einddatum wordt het geld (uiteraard vermeerderd met rente of de beleggingsresultaten) in de kas verdeeld over de levenden.
Bij indeling van de individuele verzekeringen naar verzekeringsvorm zijn twee mogelijkheden:
Moment van uitkeren
- Bij leven;
- Bij overlijden;
- Bij leven én bij overlijden.
Soort uitkering
- Ineens (kapitaalverzekering); of
- In termijnen (renteverzekering).
Aan de hand van de onderverdeling naar verzekeringsvorm worden de levensverzekeringen verder besproken.
Een kapitaalverzekering voorziet in een eenmalige uitkering wanneer het overeengekomen onzekere voorval (leven of overlijden) zich voordoet.
Kapitaalverzekering bij leven
Deze verzekering voorziet in een eenmalige uitkering wanneer de verzekerde op de afgesproken datum in leven is. Bij eerder overlijden volgt in principe geen uitkering. Dit kan echter wel worden meeverzekerd. Er wordt dan een deel van de ingelegde premies uitgekeerd, naar keuze 90, 100 of 110%.
Kapitaalverzekering bij overlijden of overlijdensrisicoverzekering
Kapitaalverzekeringen bij overlijden worden doorgaans overlijdensrisicoverzekeringen genoemd. Laatstgenoemde term wordt in dit artikel toegepast.
Overlijdensrisicoverzekeringen kennen drie varianten:
- Tijdelijk bij overlijden: de meest bekende en meest gebruikte variant. De verzekering voorziet in een eenmalige uitkering op het moment dat de verzekerde komt te overlijden vóór een bepaalde overeengekomen datum.
- Levenslang bij overlijden: Deze verzekering keert hoe dan ook uit als de verzekerde komt te overlijden. Dergelijke verzekeringen zijn uitvaartverzekeringen of successieverzekeringen. Met een successieverzekering stelt de verzekerde de nabestaanden in staat bij zijn overlijden het successierecht te kunnen voldoen.
- Risicokapitaalverzekering op vaste termijn. Deze verzekering keert op de vooraf overeengekomen datum uit wanneer de verzekerde voor deze datum is overleden. Een kort voorbeeld: de afgesproken einddatum is 1 januari 2015. De verzekerde overlijdt op 1 december 2008. De verzekering keert op 1 januari 2015 het afgesproken bedrag uit.
Vanaf het moment van overlijden is geen premie meer verschuldigd.
Kapitaalverzekering bij leven en bij overlijden
Deze verzekering voorziet in een uitkering op de afgesproken einddatum indien de verzekerde in leven is én in een uitkering bij het overlijden van de verzekerde. Het moment van de uitkering is afhankelijk van hetgeen overeengekomen is. Evenals bij overlijdensrisicoverzekeringen wordt er doorgaans direct bij overlijden uitgekeerd. Er bestaat ook de mogelijkheid voor een verzekering op vaste termijn. Een kapitaalverzekering bij leven en overlijden op vaste termijn keert dus áltijd uit op de afgesproken datum. Vanaf het overlijden van de verzekerde is ook hier geen premie meer verschuldigd.
Renteverzekering
In tegenstelling tot een kapitaalverzekering voorziet een renteverzekering niet in een eenmalige uitkering, maar in een uitkering in termijnen. Bij renteverzekeringen zijn erg veel varianten mogelijk. In dit artikel blijven de varianten beperkt tot de meest gangbare, te weten:
- Uitgestelde lijfrenteverzekering;
- Direct ingaande lijfrenteverzekering;
- Erfrenteverzekering.
Uitgestelde lijfrenteverzekering
De betaalde premies worden op de einddatum periodiek uitgekeerd, voorzover de verzekerde op de einddatum nog in leven is..
Direct ingaande lijfrenteverzekering
De betaalde premie (is altijd een eenmalig bedrag) wordt periodiek uitgekeerd. De periodieke uitkeringen kunnen na een bepaalde, afgesproken, periode eindigen (bijvoorbeeld na 10 jaar) of doorlopen tot overlijden van de verzekerde.
Erfrenteverzekering
Deze verzekering keert juist uit bij overlijden van de verzekerde. Deze verzekering voorziet in een periodieke uitkering voor de voorziening van de nabestaanden.
Spaarverzekering
Bij een spaarverzekering vergoedt de verzekeraar een vaste rente over de ingelegde premies. Op enkele uitzonderingen na is deze rente op dit moment 3%. De rente staat voor de hele looptijd van de verzekering vast. Naast de rente vergoedt de verzekeraar ook zogenoemde winst. De winst is niet vergelijkbaar met de bedrijfseconomische winst. De winst in de zin van een levensverzekering is, kort samengevat, afhankelijk van het volgende.
Bij de vaststelling van de premie van een levensverzekering gaat de verzekeraar uit van drie grondslagen:
- 1. Interest;
- 2. Sterfte;
- 3. Kosten.
De verzekeraar berekent aan de hand van deze grondslagen de premie. In de premie is geen onderdeel ‘winst’ opgenomen. De verzekeraar reserveert dus geen deel van de premie voor zichzelf. De verzekeraar behaalt zijn winst uit het gunstiger berekenen van de grondslagen. Als voorbeeld interest: De verzekeraar weet dat hij 4% rente kan ontvangen. Bij de berekening van de premie gaat de verzekeraar echter uit van 3%. 1% is dan de winst voor de verzekeraar. Ook bij de grondslagen sterfte en kosten wordt een deze methodiek toegepast.
De verzekerde deelt mee in deze winst van de verzekeraar, waardoor het rendement uit kan komen op bijvoorbeeld 4 of 5%.
Beleggingsverzekering
Bij een beleggingsverzekering worden de ingelegde premies belegd in beleggingsfondsen. De beleggingsfondsen waarin wordt belegd zijn naar keuze van de verzekeringnemer. Bij bepaalde beleggingsfondsen met een laag risico geeft de verzekeraar vaak een garantierendement van bijvoorbeeld 2,5%. Het spreekt voor zich dat beleggen bepaalde risico’s met zich meebrengt.
Beleggingsverzekeringen staan alweer enige tijd onder druk. Dit heeft in de media de naam ‘Woekerpolisaffaire’ meegekregen.
Doorgaans betaalt de verzekeringnemer de premie periodiek, bijvoorbeeld per maand of per jaar. De premie kan ook in één keer worden voldaan (dit heet een koopsom). Een combinatie is ook mogelijk: er wordt bij aanvang een bepaald bedrag gestort en vervolgens een periodieke premie.
Bij een periodieke premie bestaat de mogelijkheid premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid mee te verzekeren. Op het moment dat de verzekeringnemer arbeidsongeschikt wordt neem de verzekeraar de premiebetaling over. De verzekeringnemer hoeft geen premie te betalen totdat hij weer arbeidsgeschikt is.
Kenmerk van de levensverzekering is, dat het een eenzijdige overeenkomst is. Dit komt tot uiting in de rechten en plichten van de verzekeraar en verzekeringnemer.
Rechten verzekeraar:
- premieopslag voor de medeverzekering van premievrijstelling bij invaliditeit en bloc te hierzien. (En bloc houdt in voor alle verzekerden tegelijk).
- Wanneer de verzekeringnemer de premie niet langer voldoet, heeft de verzekeraar het recht de verzekering:
- Te beëindigen (alleen toegestaan onder een aantal specifieke omstandigheden);
- Premievrij te maken;
- Onverminderd voort te zetten;
- Automatisch voort te zetten.
Plichten verzekeraar:
- Het doen van de uitkering zoals overeengekomen is;
- De overeenkomst niet te beëindigen, tenzij op verzoek verzekeringnemer en bij in bepaalde gevallen bij wanbetaling;
- De rechten van de verzekeringnemer te eerbiedigen.
Rechten verzekeringnemer:
- Begunstigden aan te wijzen en te wijzigen;
- Zijn rechten uit de verzekering in pand te geven;
- Zijn rechten en plichten over te dragen;
- De verzekering door opzegging te beëindigen;
- De verzekering premievrij te maken;
- De verzekering te belenen.
Plichten verzekeringnemer:
- De verzekeringnemer heeft geen afdwingbare plichten.
Als gevolg van de eerder genoemde woekerpolis-affaire nam het aantal nieuw afgesloten levensverzekeringen in het eerste kwartaal van 2007 (t.o.v. het eerste kwartaal van 2006) met 18% af. Ten opzichte van het tweede kwartaal van 2006 blijft in het tweede kwartaal de afname beperkt tot 4%. In het tweede kwartaal van 2007 werden 90.700 nieuwe verzekeringen afgesloten met een totale premieomzet van € 551,6 mln. Beleggingsverzekeringen laten een grotere afname zien: 23%.
Van de 90.700 nieuw afgesloten verzekeringen is bijna 30% een beleggingsverzekering.
De grootste Nederlandse levensverzekeraars zijn, naar premie-omvang (cijfers 2006)
- ING, 20,8%
- Eureko, 15,4%
- Fortis, 14,1%
- Aegon, 12,5%
- SNS Reaal, 11,2%
- Delta Lloyd Groep, 10,4%
- Swiss life 4,8%
- Allianz, 1,6%
Bron: Assurantiemagazine (2007) "Eureko bezit meer dan een kwart van de Nederlandse verzekeringsmarkt", Assurantiemagazine, jrg. 29, nr. 13, pp. 1 en 8.