De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft lik op stuk beleid aangekondigd als het gaat om reclame voor leningen. Omdat teveel reclame-uitingen voor consumptief krediet niet voldoet aan de eisen die de wet- en regelgeving eraan stelt, gaat de toezichthouder strenger optreden.

Kredietverstrekkers die zich schuldig maken aan misleidende reclame om leningen aan de man te brengen, worden keihard aangepakt. Overtredingen worden direct met een boete afgestraft en de AFM nagelt de betreffende kredietverstrekkers middels een publicatie openbaar aan de schandpaal.

Consumenten hebben voortaan een loket waar ze terecht kunnen om misstanden rond leningen, verzekeringen, hypotheken, beleggen en sparen te melden. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft hiervoor het Meldpunt Financiële Markten geopend.

Per telefoon en e-mail kunnen consumenten misstanden melden over aanbieders van financiële producten. Meldingen kunnen voor de AFM aanleiding zijn om bij de financiële instelling om opheldering te vragen en mogelijk een onderzoek naar de misstanden in te stellen.

Op de website van de AFM is tevens informatie te vinden over klachtenprocedures en kunnen de openbare vergunningenregisters worden ingezien. Zonder vergunning is het aanbieden van, bemiddelen in en adviseren over financiële producten en verzekeringen niet toegestaan.

De AFM gaat het meldpunt via internetreclame onder de aandacht brengen. De AFM hecht veel waarde aan geluiden uit de markt en ziet voor signalen van consumenten een rol weggelegd bij het houden van toezicht.

Om overheidsingrijpen te voorkomen, gingen binnen de kredietbranche stemmen op voor een keurmerk voor leningen. De Tweede Kamer steunde het initiatief, echter de Vereniging van Financieringsondernemingen in Nederland (VFN) ziet niets in de plannen.

Toon Sanders van De Lage Landen, een dochteronderneming van Rabobank, lanceerde enkele maanden terug het idee van een keurmerk voor consumptief krediet. De huidige wet- en regelgeving is in zijn optiek onvoldoende om de belangen van de consumenten die een lening willen afsluiten te beschermen.

Sommige aanbieders van leningen zouden hun eigen commerciële belang teveel boven de belangen van de consument stellen. Zij bedienen zich van te agressieve reclame om lenen te bevorderen en presenteren leningen onvoldoende transparant. Klanten zouden worden gelokt met een heel lage rente, waarbij later pas blijkt dat er een dure verzekering moet worden afgesloten om voor de lening in aanmerking te komen. Een keurmerk voor leningen zou hieraan een einde moeten maken en bovendien overheidsingrijpen moeten voorkomen.

De VFN ziet weinig heil in de plannen van Sanders. Het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de eigen gedragscode van de brancheorganisatie waarborgen de belangen van de consument voldoende, vindt de koepel voor kredietverstrekkers.

Voordat een lening of een hypotheek wordt verstrekt vindt er een toetsing plaats bij het Bureau Krediet Registratie (BKR). Geldverstrekkers voorkomen hiermee dat zij een hypotheek verstrekken of geld lenen aan consumenten met een vergroot risico op aflossingsproblemen.

Uit de cijfers van 2006 blijkt dat bedrijven bijna 29 miljoen keer om informatie hebben verzocht bij het BKR, 7% meer dan het jaar ervoor. Naast financiële dienstverleners raadplegen ook telecombedrijven het BKR om inzicht te krijgen in het betalingsgedrag van een potentiële abonnee.

Een nieuwe EU-regeling moet grensoverschrijding van kredietverstrekkers binnen de EU vergemakkelijken. Volgens de Europese Commissie zou de Nederlandse rente op leningen maar liefst een volle procent omlaag kunnen.

In Nederland bedraagt de rente op een persoonlijke lening gemiddeld 8,9%. In Duitsland en Belgie kan men lenen voor respectievelijk 8,0% en 7,9%. Naast een lagere rente op kredieten moet een klant ook de mogelijkheid krijgen om de lening bij een bank of kredietverstrekker binnen veertien dagen zonder kosten op te zeggen. Minister van der Hoeven van Economische Zaken is tegen het besluit. Zij is van mening dat de regeling de bestaande belemmeringen om van een buitenlandse kredietverstrekker of bank te lenen niet opheft.

De Europese markt moet door de regelgeving meer vorm krijgen. Het is de vraag of de nieuwe regeling dit kan bewerkstelligen. Vanwege onduidelijkheid over verschillende voorwaarden en bescherming van consumentenbelangen in andere landen lenen mensen bij voorkeur in eigen land. De verschillende voorwaarden waaronder leningen worden verstrekt zouden het prijsverschil kunnen verklaren. Pas als de voorwaarden voor lenen in alle Europese landen gelijk zijn, kan er echt worden geconcurreerd op het terrein van consumptief krediet.

Uit een onderzoek naar bijbaantjes en lenen onder jongeren, blijkt dat driekwart van de jeugd het afsluiten van een lening gevaarlijk vindt. Bijbanen.nl hield een enquête onder ruim 1.100 jongeren in de leeftijd 15 tot 27 jaar.

Ook blijkt dat jongeren zich storen aan reclame voor leningen. De ergernis is zelfs zo groot dat de meerderheid vindt dat spotjes voor consumptief krediet moeten worden verboden omdat ze misleidend zijn. Van de ondervraagden zegt 41% iemand te kennen die door het lenen van geld in de problemen is geraakt.

Naar aanleiding van het onderzoek is Bijbanen.nl gestart met de actie “Lenen is voor losers”. Het is niet verrassend dat de site hiermee een voorkeur wil creëren voor het zoeken naar een bijbaan ten opzichte van het afsluiten van een lening.

Is verantwoord lenen eigenlijk wel mogelijk? U zou het zich gaan afvragen, wanneer u de krant openslaat en weer leest dat mensen door leningen in de problemen komen. Wees kritisch voordat u een lening afsluit en u kunt en boel ellende voorkomen.

Verantwoord, veilig en slim lenen? Met de volgende vragen houdt u zich de spiegel voor:

- Kan ik de lening afbetalen als ik werkloos of arbeidsongeschikt raak?
- Laat mijn budget de vereiste maandelijkse aflossing van het krediet toe?
- Heb ik naast de aflossing van de lening nog ruimte voor onverwachte financiële tegenvallers?
- Hoe hoog is de rente van mijn lening in vergelijking met andere kredietverstrekkers?
- Evalueer ik mijn lening minimaal eens per jaar, zodat deze bij mijn situatie blijft passen?
- Vergelijk ik regelmatig mijn lening om te zien of ik door oversluiten goedkoper kan lenen?
- Sta ik regelmatig rood op mijn bankrekening en betaal daardoor een te hoge rente voor geleend geld?
- Maak ik vaak gebruik van een creditcard om zaken aan te schaffen die ik niet contant kan afrekenen?
- Hoe hoog is de rente die ik betaal op de aanschaf met een winkelpas of via postorder?

Als na het beantwoorden van de vragen u het gevoel bekruipt dat u onverantwoord leent, onderneem dan onmiddellijk actie. Voorkom tijdig dat problemen zich opstapelen en vul zeker niet het ene gat met het andere. Hebt u het gevoel dat u er niet uitkomt? Zoek dan direct professionele hulp.

Dit is het motto van de Fortis Foundation die jongeren wil onderwijzen over de risico’s van consumptief krediet. Fortis Bank heeft de stichting opgericht om haar toekomstige klanten te leren hoe zij op verantwoorde wijze geld kunnen lenen.

Het probleem van overkreditering onder jongeren neemt toe en is een relatief nieuw vraagstuk. Jongeren beschikken over een hoger inkomen dan vroeger, maar hebben daarbij ook hogere bestedingswensen. De mogelijkheden om een lening af te sluiten zijn voor jongeren ruimer geworden. Het risico dat zij hierdoor teveel geld lenen wil Fortis inperken door een lespakket, dat zij met Nibud heeft ontwikkeld.

Fortis medewerkers gaan met het lesprogramma langs vmbo-scholen om jongeren bewust te maken van de risico’s die kleven aan het lenen van geld. Naast de nobele bedoelingen, heeft het initiatief van de bank ook een commercieel tintje.

Aan het lespakket heeft de bank een speciaal product gekoppeld dat inspeelt op de doelgroep. Met deze lening moet de klant rente kunnen besparen. Daarnaast moeten zij overzicht houden over alle lopende leningen, doordat de Fortis lening andere leningen vervangt door een doorlopend krediet.

Fortis Bank lijkt op een slimme manier te voorzien in een behoefte en een bijdrage te leveren aan een groeiend probleem.

In 2006 hebben huishoudens minder geleend voor consumptie dan in de acht voorgaande jaren. Het uitstaande consumptieve krediet is verder gedaald, maar wel is de roodstand op betaalrekeningen toegenomen. In totaal lenen huishoudens iets minder dan in 2005, blijkt uit cijfers van het CBS.

In 2006 is er voor 9,7 miljard euro aan nieuwe kredieten verstrekt. Dat is 4 procent minder dan het jaar ervoor. Voor het eerst sinds 1998 lagen de verstrekte leningen onder de 10 miljard euro. Vooral het doorlopend krediet nam af.

Particulieren losten in 2006 op consumptieve leningen meer af dan ze leenden. De uitstaande schuld op consumptief krediet daalde hierdoor in 2006 van 17,6 naar 16,9 miljard euro. Dit is het tweede opeenvolgende jaar waarin de schuld is gedaald, na twintig jaar van toename.

De roodstand op betaalrekeningen is in 2006 wel weer toegenomen. Eind december stonden particulieren voor 8 miljard euro in het rood op hun betaalrekening, 7 procent meer dan een jaar eerder. Het rood staan lijkt het consumptieve krediet te vervangen.

De totale consumptieve schuld is de som van roodstand en schuld op consumptief krediet. Eind 2006 was de totale consumptieve schuld met 24,9 miljard euro een fractie lager dan het jaar ervoor. Dat is de eerste daling sinds 1985. In 2005 stabiliseerde de consumptieve schuld al.

Huishoudens hadden in 2006 gemiddeld 3.500 euro consumptieve schuld. Dat is vrijwel gelijk aan het jaar ervoor. Een derde van de totale consumptieve schuld bestond in 2006 uit roodstand op betaalrekeningen. Vijf jaar geleden was dat nog een kwart.

Rood staan op een betaalrekening is stukken duurder dan lenen middels een persoonlijke lening of doorlopend krediet. De rente van roodstaan kan oplopen tot ruim 18%. Voordat je het weet ben je structureel aan het lenen tegen een torenhoge rente.

Een betaalrekening met een kredietlimiet is voor banken een aantrekkelijke manier om geld uit te lenen. Er hoeft geen aparte overeenkomst voor te worden opgemaakt, zoals dat voor een persoonlijke lening of doorlopend krediet wel het geval is. Bovendien kan de bank er een fikse rente voor in rekening brengen.

Mits er een kredietlimiet is overeengekomen, is rood staan voor de consument een erg gemakkelijke manier om aan extra geld te komen. Getuige de toename van roodstaan in Nederland, misschien wel iets te gemakkelijk.

Het gevaar van een kredietlimiet op een betaalrekening schuilt er in dat er gemakkelijk een situatie van structurele roodstand kan ontstaan. In dat geval is het verstandig om het saldo aan te zuiveren door het afsluiten van een lening die een veel lagere rente kent. Dat scheelt erg veel geld en de schuld wordt bovendien op termijn afgelost. Uiteraard is het dan wel zaak om nieuwe roodstand te voorkomen.